Giriş

Windows'ta aşina olduğunuz düzende masaüstünüz şu yolla ulaşılabilir:

C:\\Users\PatatesYemeyiSeverim\Masaüstü

Bu düzen şöyle açıklanabilir:
C: Dosyanın bağlı olduğu disk alanı
Users: Kullanıcı dosyaları için ana klasör
PatatesYemeyiSeverim: Kullanıcı klasörü
Masaüstü: Masaüstü

Lakin Linux için Masaüstü klasörünün yolu şu şekildedir.

/home/PatatesYemeyiSeverim/Masaüstü

Bu düzen ise şöyle açıklanır:
/: Bütün sisteme ait dosyalar
home/: Kullanıcı dosyaları için ana klasör
PatatesYemeyiSeverim: Kullanıcı klasörü
Masaüstü: Masaüstü

Esasında mantık birebir aynı, ancak Linux ve Windows'un yaklaşımları birebir aynı değil. Windows, dosya hiyerarşisini dosya bölümünden başlatırken Linux dosya hiyerarşisini topyekun tek bir yere birleştiriyor; çünkü / dizini aslında bütün sistemi temsil eder. Şöyle anlatalım,

Windows'ta farklı bir disk alanı ne olarak görünür? Genellikle D:\\ olmak üzere, C dışında başka bir harfle temsil edilir. Ancak Linux, diğer disk alanlarının da kendi hiyerarşine bağlar. Örneklersek, diyelim ki Windows'un kurulu olduğu disk alanına ulaşmak istiyorsunuz; bu disk alanı bağlanmadan önce sisteminizde atıyorum /dev/sda2 olarak görünecektir. Hatta gidin /dev klasörünü açın, sda, sda1, sda2 dosyaları oradandır. Ancak bu dosyaları çift tıklayarak diğer disk alanlarına ulaşamazsınız; ya mount komutunu kullanırsınız ya da Dolphin'in sol sekmesindeki menüden hızlıca girersiniz. Dolphin, disk alanlarını şöyle bir alan altına açar:

/run/media/PatatesYemeyiSeverim/Windows

/run: Sistem çalışırken kullanılan dosyalar için bir klasör
media/: Ortam dosyaları, çıkarılabilir aygıtlar falan
PatatesYemeyiSeverim/: Kullanıcı adınız
Windows: Bağlandığınız disk alanının adı

Esasen bu kesin bir yol değildir, her dağıtım ve hatta her yazılım kendisine göre bir yeni bir yol bildirebilir. Hatta ki, bu disk alanını şu şekilde sisteme bağlamak hiç de zor değildir:

/balık/tavuk/kelle/hepsi/yenir/elle

Linux'un esnek yapısı hakkında bu size bir fikir vermiştir. Şimdi bir şey şöyle düşünün, Windows'ta Users'den çalıştırdığınızı; Program Files'ı da USB'den çalıştırdığınızı düşünün. İmkansız değil mi? Linux esasında böyle bir yapı esnekliğine izin verir. Herhangi bir klasör, kök dizinden ayrı bir dizinde çalışabilir. Şöyle düşünün, diyelim ki 100 GB'lık bir sabit diskiniz var; bunu şu şekilde bölebilirsiniz.

/ - 10GB XFS disk alanı
/home - 90 GB BtrFS disk alanı
/boot/efi - Uefi sistemler için 100MBlık efi alanı.

Yukarıda gördüğünüz tabloda kök dizin ve altındaki home klasörü birbirinden ayrılmıştır. Windows ağzı ile konuşursak, C 10 GBlık yer almışken D klasöründe Users klasörü vardır. Burada kullanıcı Home klasörünün şişeceğini düşünerek sistemden alan kısıp kullanıcı klasörüne alan ayırmıştır. Hatta ki, disk bölümlerinin türünü de potansiyellerine göre ayırmışlardır. Aynı zamanda UEFI sistem olduğu için de /boot/efi klasörünü bağlamıştır. Gördüğünüz üzere, Linux dosya hiyerarşisi aslında paramparça olan ancak tek bir kök dizin altında bir vücut gibi hareket ettiği varsayılan bir sistemdir.

Kök Dizin

/boot: Sistemin yüklenebilmesi için gerekli olan parçaları içerir
/bin: Program kısayollarını ve betiklerini içerir. Sistem, bir programı aradığınız zaman buradan çağırır.
/sbin: bin klasörünün yönetici yetkisi olmadan çalışmayacak sistem programlarını içeren türüdür.
/dev: Sahip olduğunuz donanımların semboleştirildiği dosyaların toplandığı klasördür.
/etc: Sistemin yapılandırılması ile ilgili ayarları tutar.
/home: Kullanıcıların dosyalarının ait olduğu dizin.
/lib: Sistemin kütüphanelerini taşır (64 bit sistemlerde lib64 şeklinde bir çeşit farklısı da bulunur.)
/mnt ve /media: Sisteme sonradan bağlanan disk alanlarının bağlandığı yer. (Bağladığınız usbler ve cd/dvdler de buraya bağlanır.)
/opt: Paket yöneticisi dışında kurulmuş programların kurulduğu dizin.
/proc: Sistemin durumuna dair bilgi alabileceğimiz yer, altındaki dosyalar uygulamaların pid numaralarına göre isim alır.
/root: Sistemin ana kullanıcısının ev dizini.
/run: Çalışan uygulamaların notlarını tutar.
/selinux: Linux'un güvenlik sistemine ait dosyaları tutar.
/srv: Açılımı server demektir, sistemin server olarak çalışması durumunda kullanılır.
/sys: Sistemin durumunu bildiren, çalışan kernel dosyalarını içeren dosyalar.
/tmp: Sistemin çöp kutusu. Sisteminizi kapattınız anda içeriği silinir, eğer sonradan silinecek bir dosyanız varsa buraya atıp rahatlayabilirsiniz. Yine de bu, burada çalışan dosyaların gereksiz olduğu anlamına gelmez.
/usr: Paket yöneticisinin kurduğu programlar buraya kurulur, bir nevi program files diyebiliriz.
/var: Sistemin durumuyla ilgili tutulan günlüklerin (log), bilgilerin tutulduğu yer.

Erişim izinleri

Erişim iznini atamanın iki yolu vardır, birisi Dolphin diğeri ise Chmod iledir.

Dolphin'de dosyaya sağ tıklayın özellikleri seçin. Not: Dosyayı seçtikten sonra alt + enter ile de ulaşabilirsiniz.
Resim

Üstteki sekmelerden "İzinler"i seçince izin ayarlamalarını istediğiniz gibi seçebilirsiniz.
Resim

Chmod ise konsoldan kullanılır. Örnek kullanım şu şekildedir.

Kod: Tümünü seç

chmod u=+rwx,o-rwx /var/yok/amanburadakimsebulamaz/fadimeningüğümlerisapık.mp4
chmod: Programın adı.
u=rwx Programın parametresi
fadimeningugumlerisapık.mp4: Erişimi düzenlemek istediğimiz dosya.

Parametreler şunlardır:
u: User. Kişinin kendisi, kullanıcı.
g: Group. Kullanıcının ait olduğu grup.
o: Others. Sistemde kullanıcı hesabı olan geriye kalan herkes.
r: Read. Dosyanın okunabilmesi izini.
w: Write. Dosyanın yazılabilmesi izni.
x: eXecute. Dosyayı çalıştırma izni.

Parametreler şu şekilde kullanılır:
falan=filan: Falan kişisi yalnızca filan yetkisine sahip olsun
falan+filan: Falan kişisine filan yetkisi verelim
falan-filan: Falan kişisinden filan yetkisini çıkaralım

Şimdi parametreleri örnekleyelim:

u+r: Kullanıcıya okuma yetkisini ver. (Bu, +r ile aynıdır.)
o+r: Herkese okuma yetkisini ver.
u+rw: Kullanıcıya okuma ve yazma yetkisini ver. Bir anda birden çok yetkiyi tanımlayabilirsiniz. (Bu +rw ile aynıdır.)
g+rwx: Kullanıcının grubuna okuma, yazma ve çalıştırma yetkilerini ekle.
o=r: Kullanıcı ve grubunun dışına yalnızca okuma yetkisini ver, diğer yetkileri sil.
u=rx: Kullanıcıya yalnızca okuma ve yazma yetkisini tanı. (=rx ile aynıdır.)
u-r: Kullanıcıdan okuma yetkisini al. (Bu -r ile aynıdır.)
o-rw: Geriye kalan herkesten okuma ve yazma yetkisini al.
u+w, g+rx, o=r: Kullanıcıya yazma, gruba okuma ve çalıştırma yetkisini ver, geriye kalanlar sadece okusun.

Artık parametrelerde "-"yi kullanırken aklınıza Ajdar'ın "Alırım senden tüm yetkimi" şarkısı gelir.

Bunun dışında parametre, sekizlik tabanda olabilir.

1: Çalıştırma izni (Asıl sayı)
2: Yazma izni (Asıl sayı)
3: Çalıştırma ve yazma izni (0 + 2 + 1)
4: Okuma izni (Asıl sayı)
5: Okuma ve çalıştırma izni (4 + 0 + 1)
6: Okuma ve yazma (4 + 2 + 0)
7: Okuma, yazma ve çalıştırma (4 + 2 +1)
Aklınızda tutmak için bir not: Tek sayılar çalıştırma iznine sahiptir. 1, 2 ve 4 sayıları asıl sayılardır; 3, 5, 6 ve 7 sayıları ise toplanarak bulunur.

Parametreler kullanılırken, üçlü basamak olarak yazılır. İlk basamak kullanıcı, ikinci basamak grup, üçüncü basamak ise geriye kalan herkestir. Örnekler:

700 - Kullanıcı okuyup, yazıp, çalıştırabilir; diğerleri avucunu yalar.
641: Kullanıcı okuyup yazabilir, grup okuyabilir, diğerleri çalıştırabilir.
212: Kullanıcı ve diğerleri yazabilir, grup çalıştırabilir.

Örnek chmod kullanımları:

Kod: Tümünü seç

chmod +x patatessesicıkaranbetik.sh
Konsolun çalıştığı klasör altındaki patatessesicıkaranbetik.sh dosyasına kullanıcının çalıştırabilme iznini ver.

Kod: Tümünü seç

chmod +777 illuminatitoplantısıçokgizlikimseöğrenmemeli.mp4
Herkes dosyayı okuyup, yazıp, çalıştırabilir.